وضعيت سياسى و اجتماعى شيعيان مؤثر بودند . اينان در عرصه‌هاى مختلف سياسى و حكومتى فعاليت مىكردند كه از بالاترين مناصب دولتى يعنى وزارت و امير الامرايى آغاز مىشد تا مشاغل ديوانى و فرماندارى و يا قضاوت . در ادامه به نقش و فعاليت اينان در عرصه‌هاى سياسى و حكومتى اين عصر مىپردازيم . الف ) در مقام وزارت وزارت پس از منصب خلافت عالىترين مقام دولتى در حكومت عباسيان بود . اين مقام دولتى ، هم‌زمان با تشكيل حكومت عباسى ، در تشكيلات دولتى اسلامى پديدار شد . در دورهء خلفاى نخستين و در دولت امويان ، وجود افرادى در كنار خلفا و حكام ، كه كارشان مشاوره و تبادل‌نظر با ايشان ، و يا رسيدگى به فرامين و اوامر آنان بود ، محرز و قطعى است ، ليكن نامگذارى اين افراد با عنوان وزير و نهادينه شدن اين مقام به‌عنوان يك منصب رسمى دولتى ، به آغاز حكومت عباسيان برمىگردد . « 1 » از اين پس مقام وزارت ، بالاترين منصب دولتى در حكومت‌هاى اسلامى بود و وزيران در ادوار مختلف تاريخ حكومت‌ها ، از موقعيت‌ها و اختيارات متفاوتى برخوردار بودند . اگرچه وزيران از جانب خلفا يا حكام تعيين مىشدند ، ولى گاه قدرت و نفوذ آنان به قدرى فزونى مىيافت كه بر كليهء امور كشورى و حكومتى اشراف داشته و تدبير امور ، يكسره به دست ايشان مىافتاد و در پاره‌اى موارد حتى خلفا و حكام نيز بازيچهء دست اين وزيران مقتدر قرار مىگرفتند به‌گونه‌اى كه عزل و نصب ايشان نيز به دست وزيران صورت مىگرفت . « 2 » بدين‌گونه بود كه منصب وزارت ، ميدان تاخت‌وتاز قدرت‌طلبان و

--> ( 1 ) . ر . ك : زيدان ، تاريخ تمدن اسلامى ، ص 116 . ( 2 ) . از اين قبيل ، موارد بسيارى را مىتوان در تاريخ حكومت‌هاى اسلامى ذكر كرد كه به جهت ضعف و ناتوانى حكام ، به دلايل مختلف از جمله كم سن و سال بودن يا بىتجربگى ، وزيران بر آنان مسلط مىشدند . در حكومت عباسى اين وضعيت به خصوص از نيمه قرن سوم به بعد ، به طور متناوب ، تا انقراض اين دولت وجود داشت .